Harita Bilgisi Ve Yön Bulma

[NeaNDeRTHaL]

HARİTA BİLGİSİ VE YÖN BULMA
http://www.hkmo.org.tr/resimler/saydam.gif Yeryüzünün bir parçasının yukardan kuşbakışı görünümünün matematik yöntemlerle küçültülerek ve üzerine özel işaretler koyarak bir düzlem üzerine çizilmiş şekline HARİTA deriz. Haritaların kolay ve anlaşılır olabilmesi için en gerekli ayrıntılara yer verilir.Harita üzerindeki iki nokta arasındaki uzunluğun,arazide aynı iki noktanın arasındaki ölçülen yatay mesafesine olan oranını ÖLÇEK olarak adlandırırız. Haritaların alt köşelerinde hangi ölçekte yapıldıklarını gösteren işaretler vardır(1:500000 - 1:250000 - 1:50000 - 1:25000 gibi).Bir haritada bu ölçeğin paydasında yer alan rakam ne kadar büyük olursa haritanın ölçeği o kadar küçük olur.1:50000 ölçekli bir harita üzerindeki 1 cm gerçekte 50000cm karşılık gelir(500m).Bütün ölçekli haritalarda her bir kare 1 km² dir.
HARİTA YORUMLAMA Haritaya baktığınızda bölgeyi üçboyutlu zihninizde oluşturabilmeniz en önemli noktadır.Bunu haritadaki yükselti çizgileri sayesinde yapabilirsiniz.Dağın bir yatay kesiti alınır.Çizgiler eşit yükseltileri gösterir.Yükselti çizgilerinin şekli dağın veya tepenin şeklini verir.

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har01.jpg

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har02.jpg
Yükselti çizgilerinin şekli dağın şeklini verirken,yoğunlukları eğimi verir.Bir süre sonra haritaya baktığınızda arazinin resmini kafanızda oluşturabilirsiniz..
Hafif Eğim

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har03.jpg
Dik Eğim

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har04.jpg
Uçurum

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har07.jpg
İç Bükey

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har08.jpg
Dış Bükey

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har09.jpg
Boyun

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har12.jpg
Tepe

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har13.jpg
Sırt

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har14.jpg
Doruk Çizgisi

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har11.jpg
Vadi

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har15.jpg
Çöküntü

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har16.jpg
Derecik

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har17.jpg
Topluca İncelediğimizde

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har10.jpg
1.TEPE
2.VADİ
3.SIRT
4.BOYUN
5.ÇÖKÜNTÜ
6.DERİN VADİ
7.OVAYA BAĞLANAN BURUN
8.UÇURUM
9.GEÇİT
10.DOLGU

Yeryüzünde manyetik kuzeyi gösteren bir alettir.Birçok çeşidi vardır.Bu bölümde dağcılar ve gezginler için kullanışlı iki çeşit pusula tanıtılacaktır.
A-Silva Pusula

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har21a.jpg
A-Cetvel
B-Hareket Yönü
C-Mesafe ölçmede kolaylık sağlayan ölçekli cetvel
D-Şeffaf yüzey
E-Hedef Açısı Okuma Çizgisi
F-Pusula İçindeki Kuzey-Güney Çizgileri
G-Pusula Açı Kadranı
H-Pusulanın Kuzey Ucu.
Şeffaf olmasından dolayı haritanın ölçeği ile aynı ölçekte olan cetvel ile mesafe ve açı ölçümü kolaylığı sağlar ve çok hafiftir. Silva pusula ile şunları yapabiliriz.
1-Harita üzerinde mesafe ölçme.
2-Kuzeyi Bulma
3-Haritayı kuzeye göre yerleştirme ve haritadan pusulaya hedef açısı bulma
4-Pusuladan haritaya hedef açısı alma.
1-Haritada mesafe bulma
1:25000 ölçekli bir haritada 1cm 25000 cm,250 m ve 0.25 km dir.1 mm ise 25 metredir.Haritadaki her kare 1 km² dir.
2-Kuzeyi Bulma
Üç çeşit kuzey vardır.Gerçek kuzey:Kuzey kutbunun olduğu kuzeydir.Harita Kuzeyi:Haritadaki kuzey ve güney çizgilerinin gösterdiği kuzeydir.Manyetik Kuzey:Pusula iğnesinin gösterdiği kuzeydir.Manyetik kuzey bölgeden bölgeye değişiklik gösterir.Bu değişiklik haritalarda belirtilir.
3-Haritayı Yerleştirmek
Bulunduğunuz yeri biliyor iseniz çevrenizdeki nehir,tepe,köprü gibi işaretlerin yönüne haritayı çevirmek suretiyle haritayı yönüne koyabiliriz.İkinci yol olarak haritayı yere yayarız pusulanın kuzey oku ile haritanın kuzey oku aynı yöne gelene kadar haritayı çeviririz.
Haritadan Pusulaya Hedef Açısı Alma
Görüş mesafesinin az olduğu bir alanda haritadan hedef açısını bulup,pusulayı ayarlayarak pusula ile yola devam edilebilir.Haritayı yere koyun gideceğiniz nokta ile bulunduğunuz noktayı bir çizgi ile birleştirin.(Haritanın kuzey yönüne konması gerekli değildir.)

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har32.jpg
Pusulanın uzun kenarı hedefi gösterecek çizgi üzerine yerleştirin.Pusulanın kuzey-güney çizgilerinin haritanın kuzey -güney çizgileri ile paralel olana kadar çevirin.Haritadaki X harfi le gösterilen çizgi(Kuzey-Güney Çizgisi)Pusula yuvasındaki Y çizgisine paralel olacaktır.

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har34.jpg
Hedef açısı okuma noktasından hedef açısını okuyun.Pusula iğnesi manyetik kuzeye saptığından manyetik farkı ekleyin veya çıkarın.Avrupa ülkelerinde manyetik fark hedef açısına eklenir.Pusula yuvasınındaki değeri yeni değere göre değiştirin.

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har38.jpg
Pusulayı haritadan kaldırın ve yere paralel tutun.Pusula yuvasının kuzey-güney çizgileri ile pusula iğnesinin kuzey-güney iğnesi çakışıncaya kadar kendi etrafınızda dönün.

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har39.jpg
Pusulanın hareket okunun yönü gideceğiniz yöndür.

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har40.jpg
Bu işlemler esnasında açı hatası yapmamaya dikkat etmelisiniz.Yapacağınız küçük açı hataları hedefinize ulaşmada büyük hatalara neden olur.Aşağıdaki şekilde yapılan 10 derecelik hata 1000 metrede 100 metrelik sapmaya neden olmaktadır.

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har42.jpg
4-Pusuladan Haritaya Hedef Açısı Alma Bir zirveyi saptamak:
Pusulayı yere paralel tutup,hareket yönü okunu zirveye doğru çevirin.

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har48.jpg
Pusulanın kuzey iğnesi,pusula yuvasının kuzey yönü ile çakışıncaya kadar pusula yuvasını çevirin.

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har49.jpg
Hedef açısını okuyun ve manyetik farkı bu değerden çıkarın.Yeni değeri hedef açısı okuma çizgisine getirin.

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har50.jpg
B-Mercekli Pusula Farklı amaçlar için sağlam ve dayanıklı imal edilmişlerdir.Hedef açısını, kapakta bulunan ince çelik tel ve açıyı okumaya yarayan mercek üzerinde bulunan yarık vasıtası ile(gez-göz-arpacık gibi)çok hassas ölçebiliriz.

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har41.jpg
Hedef açısı alırken aşağıdaki gibi tutulur.

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har46.jpg
Bir noktanın hedef açısını alma

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har44.jpg
Mercekli pusulanın açık ve kapalı görünüşleri.

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har20.jpg

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/har24.jpg
YÖN BULMA
Dünya üzerinde bulunduğumuz yeri harita ve aletler kullanarak belirliyebiliriz.Bulunduğumuz noktadan diğer bir noktaya giderken, yürüdüğümüz yönü rota olarak adlandırırız.İki nokta arasında birçok engeller,tepeler,ormanlar,göller ve nehirler yer alabilir.Önemli olan bir yerden diğerine giderken, saydığımız bu engelleri aşarken rota dediğimiz yönümüzü kaybetmememizdir.Yapılan araştırmalarda bir kişi bilmediği bir arazide hareket ediyorsa bir müddet sonra yön duygusunu kaybettiği görülmektedir.Yürüyüş sırasında, yaşamlarında sağ ayağını kullanan insanların kuvvetli olan bu ayakları ile sola göre daha uzun adım attıkları görülmektedir.Bu nedenle düz bir doğru üzerinde yürüdüklerini zanneden kişilerin rotalarından sola doğru saptıkları ve zaman içinde sola doğru çok geniş bir yay çizdikleri görülmektedir.Sonuçta umdukları yere ulaşamadıkları gibi nerede olduklarını bilememektedirler.Son yıllarda ülkemizde doğada etkinlik gösteren kişilerin sayısı artmıştır.Bu sayı artışı beraberinde kazaları ve kaybolma olaylarını getirmektedir.Yön saptama çok kesin ve net bir hadisedir.Doğada yürüyen bir kişi net olarak nerede olduğunu bilmeli veya kaybolduğunu kabul etmelidir.
Pusula ve şimdi öğreneceğimiz yöntemlerle yeryüzeyinde ancak yön saptaması yapılabilir. Yani ancak istenen rotada yürümek mümkün olabilir.Yeryüzü üzerinde nerede olduğumuz sorusunun cevabı farklı aletler gerektirir.Bu aletlerden elde ettiğimiz sonuç ile enlem ve boylamımızı derece,dakika ve saniye cinsinden öğrenebiliriz.Bu bilgi ancak bir haritaya aktarıldıktan sonra o anki haritadaki yerimizi bilebiliriz.
Sonuç olarak doğada yönümüzü belirlemeden önce kabaca nerede olduğumuzu bilmek zorundayız.Ancak bundan sonra nereye gideceğimizi düşünüp sonra yönümüzümü saptamalıyız.
Yön Saptama Yöntemleri
Pusula Yardımı İle
Yönümüzü en kolay pusula yardımı ile saptıyabiliriz.Pusula ibresinin koyu renkli ucu manyetik kuzeyi gösterir.Kuzeyinin nerede olduğunu belirledikten sonra,hangi yöne gidecek isek o yönde yer alan bir cismi (örneğin ağaç,iri kayalar gibi)hedef alıp oraya kadar gitmek ve o noktada gitmek istediğimiz yönde yeni bir cisim saptamak gerekir.Bu yöntemle mümkün olduğu kadar düz bir çizgide yol alınabilir.

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/yon06.jpg
Pusula
Doğada gidilecek yön için belirli cisim ve işaretleri hedef alıp yürüyün.

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/yon07.jpg
Kutup Yıldızı İle
Dünyamızın kutup noktalarından geçen hayali eksen çizgisi kutup yıldızının çok yakınından geçmektedir.Bu nedenle geceleyin yıldızlar ve gezegenler hareket halinde iken(dünyanın kendi etrafında dönüşünden dolayı)kutup yıldızı sabit kalır.Doğada herhangi bir yıldızı hedef alıp yürür iseniz,yıldızın hareketinden dolayı düz bir çizgide yürüyemezsiniz.
Dünyanın dönüşünden ötürü kutup yıldızı çevresinde diğer yıldızların dönüşü."Görüntü fotoğraf filminin uzun pozlandırılması ile elde edilmiş. (Corbis.com)"

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/yon12.jpg
Bu nedenle gökyüzünde yanlızca kutup yıldızını bularak onun kuzeyi gösterdiğini bilerek,amaçladığınız yönde yürüyebilirsiniz.Kutup yıldızını bulmak için belirgin bazı yıldız guruplarını bilmek zorundasınız.(Bu bilgiler kuzey yarım küresinde geçerlidir)
Büyük Ayı yıldız gurubu 7 yıldızdan oluşur.Görünümü eğik duran kahve cezvesine benzer.Sapın karşısında yer alan kenarın uzunluğunu 5 le çarptığımızda ve kenar yönünde kutup yıldızını buluruz.Kutup yıldızını doğru bulduğumuzdan emin olmak için yan yatmış ve beş yıldızdan oluşan bir W harfine benzeyen Cassiopeia yıldız gurubunu kullanırız.Büyük W nun ortasındaki yıldız, kutup yıldızı doğrultusundadır.(Lütfen çizimleri inceleyiniz)

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/yon03.jpg
Büyük Ayı Yıldız Gurubu

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/yon08.jpg
Cassiopeia Yıldız Gurubu

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/yon09.jpg
US Army FM 21-76 da Kutup Yıldızının Bulunması

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/yon11.jpg
Güneş İle Yön Bulma
Parlak güneşli bir günde bir sopa ve gölgesi yardımı ile yön tayini yapılabilir.Sopanın gölgesi işaretlenir.Bir süre sonra yer değiştiren gölge ucu tekrar işaretlenir.Bu iki işareti birleştiren çizgiye dik doğru S - N eksenidir.Birinci işareti sola ve ikinci işareti sağınıza aldığınızda yüzünüz kuzeye bakmaktadır.

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/yon10.jpg
Saat Yardımı İle Yön Tayini
Güneşli bir günde bileğimizdeki saat yardımı ile yön tayin edebiliriz.Saatin akrebi güneşe döndürülür.Saatin 12 rakkamı ile akrebin oluşturduğu açının açı ortayı Güney-Kuzey Hattıdır.Güneş tarafı güney yönüdür.

http://www.hkmo.org.tr/meslegimiz/yon01.jpg

[EnduroCu]

hocam faydalı konular işliyorsun keşke fotoğraf linkleirnde hata olmasa idi

[NeaNDeRTHaL]

EnduroCu fotograflar birazdan hallolucak..

[SedatTelçeken]

Eline sağlık, güzel bilgiler güzel paylaşım. Devamını bekliyoruz ona göre;)

[alp]

süper bilgiler,tesekkürler.

[AykutErda]

Dostum,seni izliyoruz,bu bilgiler araziden hoşlanan her adama gerekli

[yalcin1711]

Çok yararlı bilgiler Teşekkürler... Insan bildiğini(zannettiği)arazide bile kaybolabiliyor..Kendimden biliyorum... verdiğiniz bilgiler için teşekkürler... Aslında GPS kullanmasının da ögrenmek lazım.Gps ile yön nasıl bulunur ?

[profi]

hoş olmuş, yararlı bilgiler yalnız araya bir iki magazin fotosu ekleyip insanları bunları okumaya teşvik etmek lazım, nedense insanımız böylesi bilgileri pek önemsemiyor.
ancak arayıp da bulamayanlar için bulunmaz bir nimet olmuş bu bilgiler, tekrar teşekkürler.

[spedy1]

Ben harita okumayı askerde öğrendim, ve çok ama çok işime yaradı hatta bu sayede ödül bile aldım bulunduğum yerin koordinatını 6 uydu aracalığıyla 3 metre yanılma payıyla hesaplamayı başardım buda bana 7 gün izin olarak döndü. Gps ve harita okumak aslında o kadarda zor bişey değil ama bazı püf noktaları var açıklamalarınızla bu püf noktaları dile getirmişsiniz. Harita okumayı yön bulmayı istikamet tayin etmeyi her insanın rahatlıkla yapabilmesi gerekir diye düşünüyorum. Askeri haritalar biraz daha farklı gibi geldi bana bazı yerlerin isimleri farklı olabiliyor ama temelde aynı şerit üzerinden gidiyorlar. Gps sistemi kısaca bulunduğumuz yerin uzaydaki gps (global position system) için çalışan uydular vasıtasıyla bulunmasına denir ne kadar fazla uyduyla cihazımız temasa geçerse yerküre üzerinde bulunan yerimiz o kadar hassas yanılma payıyla ortaya çıkar bize öğretilen 8 uyduyla 3 metre yanılma payıydı ama sivil cihazların işleyiş prensiplerinin de aynı olduğunu düşünürsek arasında bence bi fark yoktur. Gps cihazına gidilecek yerin koordinatları girilir ise yolculuklar daha kolay gerçekleşebilir. Aynı zamanda haritacılık bilgisinede ihtiyaç duyacaksınızdır. Konu için teşekkürler affınıza sığınarak bende kendi çapımda size yardımcı olabilmeyi istedim teşekkürler saygılar

[uzUn]

Konu için teşekkürler affınıza sığınarak bende kendi çapımda size yardımcı olabilmeyi istedim teşekkürler saygılar

tam tersine ne kadar biliyorsanız dökün ortaya. böyle bilgiyi bulmuşum bedavaya daha ne isterim..

[metincetin]

hocam güzel bilgilerin icin teşekkürler

[Engin1711]

Murat hocam Sende gps derleri versen diyorum..Hani alınacaklar listesinde bulunuyorda o bakımdan .... ;)

[yucel]

NeaNDeRTHaL bu bilgilerin kaynağını altta dipnot olarak belirtirseniz iyi olur keza bunlar sizin çalışmalarınızın ürünüysede belirtmelisiniz,verilen bilgiler güzel fakat bilgiyi asıl araştıran ve öne çıkarana karşı saygı duymak zorundayız bunuda bu bilgiyi kullandığımızda kime ait olduğunu belirterek olur.Teşekkürler.

Y.

[Offroad]

Çok faydalı bir paylaşım . elerıne sağalık

[cenker_ttr]

Bu güzel konuyu bir sure önce kendim için okumuştum.Şu anda da kızımın ödevi için biraz sadeleştirerek kullandım.Haberiniz olsun istedim.
Ellerinize sağlık TEŞEKKÜRLER

[alper]

Selam ....GPS ile ilgilenenler için kabaca mantığı anlatmaya çalışayım.
Dünyanın çevresinde aslen askeri amaçlı yerleştirilmiş sonradan da sivil hizmetlere açılmış abd rusyaya ait bazı konumlandırma uyduları var.Dünyanın neresinde olursanız olun en az 4 uydudan sinyal alabilirsiz.Bunlar yardımıyla Y,X,Z değerleriniz bulunur.4.sinyal de kontroller içindir.Konum bulma hesaplayıcısıdır.
Konum görecelidir.Neye göre ne kadar mesafe mantığı vardır.Yani bulunduğunuz yeri dünyanın merkezi yapabilirsiniz.:)
Ama herkes böyle yapmasın diya ortak bir dil olan koordinat sistemleri geliştirilmiştir.Elimizdeki haritaların koordinar sistemi önemlidir.Bazıları ulusal koordinat sistemine(UTM) dayanır.Fakat askeri haritalar yada denizcilik haritaları enlem-boylam bilgilerine göredir.Ulusal koordinat sisteminde çalışmak okunan değerleri doğrudan mesafeye çevirme imkanı ve altlık harita bulmak kolay olduğundan kullanışlıdır.
Ancak alıcımızla ilgili kritik ayarları bir kereliğine goğru yapmak gerekir.Bulunduğumuz ülke-koordinat sistemi-dilim orta meridyeni gibi bazı ayarlar birkereliğine doğru yapılmalıdır.Fabrika ayarlarıyla kullanmaya kalkarsanız haritanızla bağdaştıramazsınız.Dikkat....
Ayrıca edindiğiniz konum doğruluğunu etkileyen bazı etkenler vardır.
Kullanılan aletin marka ve modeli önemlidir.Amatör-yarı profesyonel kullanıcılardaki el gps leri için hassasiyet 3-5 m (genel amaçlar için yeterlidir.) ama profesyonel kullanıcılar için mm. hassasiyet verenler de vardır.
Konum doğruluğu sinyal aldığınız uydu sayısına göre de değişir.Şehiriçinde ve ağaçlık alanlarda düşük olan hassasiyet açık alanlarda artar.Ayrıca hareket hızınız arttıkça hassasiyet düşer...Kullanma kılavuzlarında belirtilen değerleri yakalamanız zordur.
Ama kullanışlı aletlerdir.Kullanırken önemli noktaları kaydederek dönüş yolumuzu bulabiliriz.Hedef noktanın koordinatlarını biliyorsak giriş yapıp kendimizi yönlendirebiliriz.Adres tariflememizi yaparken bu değerleri kullanarak tam sonuca ulaşabiliriz.Zevklidir.Ama ayarlar çok önemlidir.Ayarları yapmadan kullanmayınız.Ve böyle kullananlarla değer alışverişi yapmayınız.Hatalı sonuç alırsınız.
Piyasada farklı maka ve modellerde satılmaktadır.İçlerine şehir haritaları yüklenmiş olanlar da var.Basit olanlar bile gezi programlarında rahatça kullanabilerceğiniz kapasitededir.
Bilgilerin çok genel olduğunu biliyorum.Ama genelin anlaması için yeterli bilgiler bunlardır.Detay isteyenler ulaşabilir.

Alper KUZU (Hariha Mühendisi)

akuzu@gamanurol.com
0.533.716 22 10

[jamako]

motor için en iyi navigasyon markasını size sorsam hangi marka dersiniz?bende tomtom var ama 5 kuruş etmez yenisini almak istiyorum ve yardım bekliyorum....teşekkürler..